¨
Gluren door een kier tussen de gordijntjes
Jan Klaassen en Katrijn - de bewoners van de
oud-Hollandse poppenkast - en al hun neven en nichten danken u hartelijk
voor uw virtuele bezoek aan ons museum. Nieuwsgierig geworden naar de geheimzinnige
wereld van de kluchtfiguren uit het volkspoppentheater? Dan hopen wij u ook eens in
werkelijkheid te mogen ontmoeten in Vorchten! De gordijntjes gaan nú
alvast op een kiertje.
¨
Le bagatelle
Le bagatelle (het kleinigheidje) of ook wel le guarattelle:
zo wordt de poppenkast met Pulcinella in de Zuid-Italiaanse stad Napels genoemd.
Tot halverwege de vorige eeuw bestond het publiek van de bagatelle voor het grootste
deel uit volwassenen. Later waren kinderen in de meerderheid. Vroeger kon men de
bagatelle dikwijls op de pier in de haven aantreffen. De poppenkast en het publiek - met
daarachter de baai van Napels en de Vesuvius of de vuurtoren - leverden een schilderachtig
tafereel op, dat in tal van prenten is vastgelegd.
¨
Ogen in een masker
Aan de voorkant van de bagatelle - vlak onder de
speelplank - bevestigde de poppenkastspeler ter verfraaiing een
halfmasker. De open ogen van dit masker bieden hem, vanuit zijn
voor het publiek onzichtbare positie,
de mogelijkheid de toeschouwers stiekempjes te observeren. Zodoende kan de speler (nog)
beter inspelen op hun reacties.
¨
Sleuven in een poppenkast
In het doek onder de toneelopening van de poppenkast bevinden zich
soms ook sleuven of twee door flappen bedekte gaten. Hierdoor schiet
zo nu en dan een pop naar buiten, bijvoorbeeld wanneer die zich wil 'verstoppen' voor
een figuur die hem achternazit.
¨
La casa di Pulcinella
La casa di Pulcinella (het huis van Pulcinella), zoals de
poppenkast ook wel symbolisch wordt genoemd, is gemakkelijk te verplaatsen. Als de
poppenbaas op de ene plek is uitgespeeld, kan hij zonder veel tijd te verliezen een
andere standplaats opzoeken, om daar voor een nieuw publiek zijn spel weer ten tonele
te brengen.
¨
Een duit in het zakje
Pulcinella wordt, net als zijn buitenlandse nakomelingen, bijna
altijd op de rechterhand gespeeld. Na de voorstelling treedt de speler met zijn
Pulcinella buiten de kast om de toeschouwers te bedanken voor hun aandacht. Dezen
gooien dan, als beloning voor het spel, een duit in het zakje.
¨
Een glimp in een kijkkast
In vroeger eeuwen trok een kijkkastman met zijn attractie
van dorp naar dorp en van stad naar stad. Hij droeg zijn rarekiek of kijkkast:
een (houten) kijkdoos met een losse schraag eronder. In de kist bevindt zich
een ruimtelijke voorstelling. De 'gebeurtenis' kan door een of meer gaten bekeken worden.
Soms is er in een kijkgat een lens gemonteerd, zodat de situatie uitvergroot en/of met
een enorm perspectief te zien is. Als het (buiten)licht door een gekleurd glaasje in
de kast valt, kan er een toverachtige sfeer worden gecreëerd.
¨
Gaten in een rarekiek
Door de gaten in de kijkkast kan men bijvoorbeeld poppetjes,
beestjes of varende bootjes aanschouwen. De figuurtjes en attributen worden door
touwtjes of staafjes in beweging gebracht. De toeschouwer ziet in de kijkkast niet
alleen de figuurtjes maar ook de decors (die er aan de achterkant in worden geschoven).
Door het beperkte aantal gaten kan maar een klein aantal toeschouwers de feeërieke
wereld van de rarekiek (de vertoner) aanschouwen. Daarom duurt de voorstelling slechts
enkele minuten. Doorstroming van het publiek is noodzakelijk, want onze kijkkastman
krijgt als vergoeding voor zijn explicatie maar een luttel bedrag.
Poppenspe(e)lmuseum. Kerkweg 38, 8193 KL Vorchten NL (+31(0)578 - 63 13 29